Eindelijk duidelijkheid over verstandelijke beperking bij gedetineerden!

Sinds enkele jaren wordt het vermoeden dat een hoog percentage gedetineerden een laag IQ heeft, steeds groter. Echter, cijfers zijn er niet of nauwelijks! Daar komt nu verandering in.

Onderzoek naar mensen met een Licht Verstandelijke Beperking (LVB) in Detentie ten behoeve van nazorg
Op initiatief van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) en met steun van het Ministerie van Veiligheid en Justitie (VenJ) is in 2012 gestart met het project continuïteit van (forensische) zorg voor mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) in detentie. Na een verkennend onderzoek wordt vanaf september 2013 gestart met twee proeftuinen in respectievelijk Noord-Holland en Limburg.
Rebel (adviesbureau, zie www.rebelgroup.nl) voert dit project uit in opdracht van een stuurgroep onder leiding van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland en op basis van een subsidie van het ministerie van V&J.

Mensen met een LVB in detentie
Uit eerder onderzoek is gebleken dat in de Penitentiaire Inrichtingen in Nederland een grote groep gedetineerden kampt met een (licht) verstandelijke beperking die al dan niet gedurende detentie zichtbaar wordt. Om te zorgen dat deze groep gedetineerden de juiste (na)zorg en bejegening krijgen, is het van belang dat hun beperking in een vroeg stadium van detentie wordt herkend, zodat de noodzakelijke zorg of begeleiding snel kan worden ingezet. Herkenning, de juiste (na)zorg (binnen de PI en na detentie) en bejegening moet ervoor zorgen dat de detentieschade en recidivekans voor gedetineerden met een LVB wordt verminderd.
Het algemeen doel van het project is om aan de hand van een aantal concrete maatregelen de samenwerking tussen de partijen in de keten van forensische zorg (wat betreft mensen met een LVB) te versterken, zodat de continuïteit van de zorg wordt verbeterd. Deze maatregelen bestaan onder andere uit:

1. Bestaande samenwerking tussen zorg en justitie uitbreiden met deskundigheid uit de verstandelijk gehandicaptenzorg, zodat mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) gedurende en na detentie de juiste bejegening, begeleiding en behandeling ontvangen.

2. LVB-problematiek vroegtijdig herkennen middels een screeningsinstrument. Daarnaast worden in dit project met hulp van diverse deskundigen en op basis van de screeningsinformatie cliëntprofielen en zorgarrangementen ontwikkeld, zodat in de keten op een uniforme wijze wordt gesproken en gehandeld.

3. Borging afspraken tussen diverse partijen in de keten (PI’s, zorginstellingen, gemeenten/veiligheidshuizen, reclassering).

De uitvoering van het project gebeurt onder leiding van de stuurgroep Continuïteit Forensische Zorg met daarin vertegenwoordigers van het Ministerie VenJ, DJI, instellingen voor gehandicaptenzorg en de Universiteit van Tilburg.

De proeftuin in Noord-Holland
Het project heeft een praktijkgerichte benadering en dat krijgt gestalte in twee proeftuinen: Limburg en Noord-Holland. Op dit moment bevindt de proeftuin Noord-Holland zich in de opstartfase en wordt binnenkort gestart met het screenen van gedetineerden bij binnenkomst. Dat gebeurt in de volgende drie Penitentiaire Inrichtingen (P.I.’s) , te weten: P.I. Haarlem, P.I. Heerhugowaard en P.I. Zwaag.
In de uitvoering van de proeftuin Noord-Holland werken wij nauw samen met de directies van de vier betrokken P.I.’s en met de staffunctionaris Ketensamenwerking, mw. J. Roedema.

Nazorgtraject voor gedetineerden met een LVB
Tegelijk met de start van de screening van gedetineerden, wordt gestart met het zo goed mogelijk inrichten van het nazorgtraject voor mensen met een LVB.
De veiligheidshuizen en reclassering spelen daarin een grote rol. Om goede zorg en met name nazorg te organiseren voor gedetineerden met een licht verstandelijke beperking is een goede samenwerking met het veiligheidshuis en reclassering essentieel.

De coördinatoren nazorg uit de Veiligheidshuizen Kennemerland, Zaanstreek-Waterland en regio Alkmaar zijn in een vroeg stadium betrokken bij de proeftuin en hebben inmiddels contacten met ketenpartners uit de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking, zoals SIG en Esdégé Reigersdaal. Hierdoor kan de nazorg na detentie direct in gang gezet worden, als duidelijk wordt dat een ex-gedetineerde een verstandelijke beperking heeft.

Trees de Boer
Coördinator Nazorg Veiligheidshuis regio Alkmaar